Abstracten

Hier vindt u de abstracten van artikels die in het Tijdschrift voor Muziektherapie gepubliceerd werden.
 

Abstracten voorjaar 2010

  • Revealing Concealing: Some Thoughts on Shame in Music Therapy
    Suzanne Metzner

    In the western world, shame is considered something rather old-fashioned, out-dated, ridiculous, a negative legacy of Christianity and prudishness, which needs to be overcome.
    This is readily observable in many spheres of western social life: in today’s fashions, the media, in the usage of language, and in altered forms of interaction between parents and children, men and women. In accordance with the opinion of the general public, some scientific disciplines see things in a similar way. For example, in psychology shame is sometimes treated as a pathological phenomenon. In therapy theory shame is very rarely discussed in any length and is marginalized in comparison to other emotions. However, at the same time, shame is often one of the most common reasons for leaving a group session or for staying away from a group, either on a single occasion or permanently. In somewhat exaggerated words, one could say that in modern societies shame seems to be dying out, and in those cases, where it has not yet become extinct, it is something, which needs to be overcome.

 

  • Waar muziek ons raakt. Reflecties over een ‘lacaniaanse’ kijk op muziek
    Marc De Kesel

    Geen abstract

 

  • Working the trauma - treating a safe place in the midst of aggression. Music therapy in child psychiatry
    Marieke Degryse

    Dit artikel is een herwerkte versie van een lezing gegeven op het congres 'The Music of Music Therapy', in Cambridge, Anglia Ruskin University, op 27 februari 2010.

 

  • Muziek brengt in beweging, een beweging binnen het discours van practicebased evidence.
    Bike Verdonck en Fanny Bauwens

    In het voorjaar van 2009 kregen we de vraag om muziektherapie een plaats te geven op de studiedag ‘Therapieën in tijden van evidencebased behandelen’. Hoe hieraan een zinvolle invulling geven en afbakenen wat haalbaar is, werd onze grootste uitdaging.

 

Abstracten najaar 2010

  • 'The Unattended Moment' - Silent and musical spaces with disturbed adult patients
    Julie Sutton

    This paper was originally given at the 2010 European Music Therapy Congress in Cadiz, Spain.
    It explores work with disturbed patients attending an adult psychiatry out-patient department. The focus is on the presentation of traumatic material viewed in different contexts of ‘time’. Particular use is made of the concepts of sensorial play (De Backer), the intersubjective analytic third (Odgen), along with other thinking from music, psychoanalysis and philosophy.
    When patients improvise one can hear their inner world entering the outer world. Thus through detailed musical listening, the complexity of the patient’s inner world is revealed in and through time, during and between sessions. Music offers capacity to allow the potential for ‘potential spaces’ to exist in the clinic room (Winnicott) and also reveals how time itself might live or be destroyed (Williams). The paper makes reference to audio recordings of music, and is intended as a pause in time, for the reader to reflect upon his own work.
     

  • Overdracht en tegenoverdracht in de muziektherapie
    Daisy Varewyck

    Binnen de psychoanalytische ideeën kent de term 'tegenoverdracht' een opmerkelijke geschiedenis.
    De term tegenoverdracht verscheen, verdween en verscheen terug om vervolgens een belangrijke plaats in te nemen binnen de psychoanalyse. Het is Freud die in 1910 voor het eerst over tegenoverdracht heeft gesproken in zijn lezing “de toekomstkansen van de psychoanalytische therapie”. Hij schrijft het volgende: “Andere vernieuwingen (…) betreffen de persoon van de arts zelf. Wij zijn geattendeerd op de tegenoverdracht die bij de arts ontstaat door de invloed van de patiënt op het onbewuste voelen van de arts; en overwegen de eis te stellen dat de arts deze tegenoverdracht in zichzelf moet onderkennen en de baas worden.” (Freud,1910d, p.281) Freud heeft hier niet uitvoerig over geschreven. Het is in 1940 (30 jaar nadat Freud dit begrip aanhaalde) dat de term opnieuw opduikt. Menig psychoanalytici hebben er vervolgens verder rond gedacht en geschreven, waaronder Winnicott, Little, Lacan, Rank,… In hun teksten wordt duidelijk dat men met de term tegenoverdracht de overdracht van de therapeut naar de patiënt bedoelt, waarbij het onbewuste van de therapeut dient geanalyseerd te worden.
    Vanuit de klinische ervaring wens ik de term tegenoverdracht uiteen te zetten. Hoe men als therapeut geaffecteerd wordt door een patiënt en waarom lijkt me tot op heden nog steeds een moeilijk, maar interessant te behandelen onderwerp. In dit artikel zal ik een casus van een manisch-psychotische man brengen. Hieraan gekoppeld zal ik de term tegenoverdracht vanuit een theoretische invalshoek belichten.
     

  • Muziekonderwijs voor personen met een mentale handicap
    Kristien Van der Staey

    Deze tekst bespreekt de opstart van een onderzoeksproject over muziekonderwijs voor personen met een mentale handicap. De aanleiding van het onderzoek, de onderzoeksvragen, een eerste plan voor literatuuronderzoek en een ruwe schets van het verloop van het onderzoek komen aan bod. Dit onderzoek vindt plaats in het kader van mijn doctoraatsstudies aan de Universiteit van Aalborg, Denemarken, onder supervisie van Prof. J. de Backer & Prof. T. Wigram.
     

  • Zoeken naar het sonore goud: alchemie en muziektherapie
    Kevin D’Heedene

    'Therapie'. Het woord alleen al roept een verscheidenheid op die men in weinig andere contexten van de hedendaagse cultuur in een zo diverse vorm terugvindt. Van paarden (hippo-) tot aroma's, van thalasso tot het klassieke gesprek. Het is een rijkgeschakeerd universum van behandelingen waar men zich aan onderwerpt om de pijn van het zijn te verzachten of de innerlijke strijd en verbrokkeling om te smelten tot een draaglijker geheel. De term zelf is haast zo oud als onze westerse beschaving. In het oude Griekenland bestond al een vereniging monniken, die men vandaag gemakshalve een sekte zou noemen, en die bekend stond onder de naam 'therapeuten', al dan niet bebaarde mannen, in een wit gewaad gehuld, die zochten naar 'therapeuein', of 'heelheid'.1 Het woord laat zich plaatsen in een etymologische lijn over verschillende talen: 'holos' (eenheid of heelheid), 'to heal', 'healing', 'terug tot heelheid brengen', of het archaïsch Nederlandse 'helen'.

 

Abstracten voorjaar 2011

  • Een postmoderne systeemgeoriënteerde kijk op een analytisch georiënteerd muziektherapeutisch referentiekader.
    Bike Verdonck

    Afgestudeerd als muziektherapeut ben ik het werkveld ingestapt met één krachtig en vertrouwd referentiekader: psychoanalytisch georiënteerde muziektherapie. Al wat daar niet toe behoorde was vreemd, niet helemaal correct en ook wel een beetje minderwaardig of tweederangs.
    Als muziektherapeut aan het werk merkte ik gaandeweg hoe doorheen de verschillende werksettings (van psychiatrie tot justitie, onderwijs tot psychiatrie) dit ene referentiekader niet leek te volstaan, niet helemaal meer leek te passen bij mijn manier van werken. Het musiceren met cliënten op een onbewust niveau kon mijn honger naar een deelbare taal toch niet helemaal stillen. Ik ervoer een nood om niet over, maar met mijn cliënten te gaan spreken, een nood om op een bewust niveau met cliënten te verhalen wat er zich afspeelt in hun leven, een nood aan een kader waarin de ander erkend wordt met zijn eigen rechten en verantwoordelijkheden, een kader dat ruimte laat echt te ontmoeten, een dialogisch kader. Zowel cliënten als therapeut kunnen er overeenstemming hebben over betekenissen alsook erkennen dat zij overeenstemmen over het verschil in betekenissen. Dit dialogisch kader kon dan wel van toepassing zijn in de muziek, de improvisaties, het muzikale proces. Toch had ik de indruk dat alles wat zich niet in de muziek afspeelde, meer weg had van een monologisch kader: een kader waarin de betekenissen van de ander eenzijdig worden opgelegd, verworpen of gediskwalificeerd, waarin de ander niet helemaal erkend wordt met zijn eigen rechten en verantwoordelijkheden, een eenzijdige duiding, een spreken over in plaats van spreken met.

 

  • Over specifieke interventies in de muziektherapie met het psychotisch subject.
    Charlotte Christiaens

    In mijn klinische praktijk kom ik het vaak tegen: patiënten die overspoeld worden door de klanken van een vrije groepsimprovisatie. Ook al valt er een groepsmetrum te onderkennen en is er een zekere regelmaat in te horen, toch ervaren een aantal patiënten deze muziek als chaotisch en verwarrend. Waar een groep patiënten een eigen puls vindt in de vrije speelruimte, in de leegte, is deze leegte voor anderen vernietigend.
    Hoe kan dit gekaderd worden? Op welke manier kan de muziektherapeut positie innemen en interventies plaatsen zodat zowel het psychotisch subject als de groep kunnen werken? In dit schrijven formuleer ik mijn zoektocht en antwoord op deze vragen.

 

  • The intrinsic immediacy of the human voice within a music therapeutic context.
    Mieke Van Uytvanck

    This paper was originally given at the 2010 European Music Therapy Congress in Cadiz. Based on my music-therapeutic clinical experience, the intrinsic immediacy of the human voice, both singing and speaking, will be explored. The individual specific timbre of a voice, or musical nature of a voice, is what is meant when referring to the intrinsic immediacy of the human voice. It is that quality of the voice that withdraws itself from any actual meaning. At this point, the meaning of the musical nature of the voice predominates the actual message that is conveyed. Within a music therapeutic setting a voice is the most personal musical instrument. Our reactions to a specific voice are determined by different parameters of that specific voice. However, this voice appeals to us in an immediate manner, despite these parameters. The human voice can reflect both the past and present, as well as the inter subjectivity. Being aware of the particular sound of a voice, being it the patients or therapists, can induce certain effects within the therapeutic process. The voice can initiate a process of symbolisation: it can represent the absolute musical nature as well as the actual language.
    A number of case studies, within a psychiatric context, will elucidate that singing is an efficacious way to approach the human body and its belonging affects, as it is to symbolize these affects.

 

  • Over volle stilte. Op weg van stagiair naar therapeut.
    Nele Fiers

    Het vijfde jaar van de master muziektherapie, zoals we die kennen in de opleiding muziektherapie aan het Lemmensinstituut, is even berucht als beroemd. Halfweg september wordt een bosje nieuwsgierige maar nietsvermoedende studenten gedropt in het Universitair Psychiatrisch Centrum te Kortenberg. Samengepropt in het stagiairlokaal zoekt iedereen zijn plaats, om vanuit deze krappe uitvalsbasis op zoek te gaan naar eigen ruimte in de therapielokalen, in het werken met patiënten en tijdens de teamvergaderingen.
    In mijn zoektocht naar wat-hoe-waar-wanneer-hoeveel, werd ik vaak geconfronteerd met mijn eigen grenzen als therapeut. Ik wil in dit artikel graag enkele van mijn ervaringen en inzichten uit mijn stageperiode met u delen. Hiervoor vertrek ik vanuit de drie auditieve aspecten van een muziektherapiesessie: woorden, muziek en stilte.

 

Abstracten najaar 2011

  • In het land van de moeder. Over de muziektherapeutisch relatie met een dementerende oudere
    Lieselotte Steenkiste

    In dit artikel laten we ons licht schijnen op de intense moederlijke tegenoverdracht van de muziektherapeut in de muziektherapeutische relatie met dementerende ouderen. Omwille van het regrediëren van de dementerende oudere naar vroegere ontwikkelingsfasen, spelen verscheidene componenten uit de vroege moeder-kindrelatie een centrale rol in de muziektherapie met deze doelgroep. Doorheen het muziektherapeutisch proces met de casuspatiënt waarrond dit artikel is gebouwd, passeren tevens aspecten als ‘de stem van de moeder’ en ‘de moedertaal’ de revue.

 

  • Bezieling in muziektherapie. Een spirituele oriëntatie: alternatief of authentiek?
    Karen Andries

    Dit artikel geeft u ‘een nieuwe aarde’ vanuit spirituele ingesteldheid waarin de auteur als muziektherapeute haar veranderend bewustzijn laat ontwaken. (Tolle, 2005) Om te beginnen krijgt u enkele inzichten en principes uit de spiritueel georiënteerde psychotherapie zoals beschreven in het boek ‘Tijd voor de ziel’ van Mia Leijssen. Deze waarden brengen de auteur van dit artikel bij ‘eigen’ waarden en het belang van het (h)erkennen van ‘waarden’, van eigen ‘bezieling’. In haar zoektocht naar authenticiteit als zijnde muziektherapeute, ontdekt ze een nauwere band tussen haar muziektherapeutisch werk en spiritualiteit. Doorheen thema’s van onder andere ‘verbondenheid’ en ‘uniciteit’ toont ze aan hoe spiritualiteit en muziektherapie elkaar kunnen aanvullen en versterken en hoe je daar als muziektherapeut een positie in kan nemen. Haar aandacht gaat naar het verhogen van de innerlijke levenskracht, de kern van geluk in ieder van ons aanwezig. Een gedeelde muzikale en spirituele ervaring opent de weg naar verkenning en bewustwording van mentale en emotionele beleving. ‘Sacrale ervaringen’ binnen muziektherapie worden in het licht geplaatst en brengen de patiënt, alsook de therapeut bij zijn/haar bezieling.

 

  • Macht in Don Carlos: wiens (on)macht?
    Filip Geerdardyn

    Vooreerst gaat de auteur twee verwijzingen na in het oeuvre van Freud naar Schillers Don Carlos, wat hem toelaat deze tekst te duiden als een tekst over de hartstochten. Verder duidt de auteur het incestthema als belangrijkste motief in de machtsverhouding tussen Filips II en diens zoon Carlos, dit vertrekkend van de freudiaanse stelling dat de dichters en de kunstenaars de psychoanalytici voorgaan inzake de psychologie van de hartstochten. Ten slotte gaat hij in op de ontdubbeling van de vaderfiguur die Verdi toevoegde in zijn adaptatie van Schillers toneeltekst. Deze ontdubbeling behelst het onderscheid tussen de tirannieke vader en de vader van het pact.

     

Abstracten voorjaar 2012

  • Words don’t come easy. And music does?
    Charlotte Christiaens

    Dit artikel is een herwerkte versie van de lezing gegeven op de nationale studiedag georganiseerd door de BMT vzw op donderdag 26 april 2012. Deze studiedag handelde over de groep en haar muzikale verschijning. Een verslag van deze studiedag vindt u onder de rubriek verslagen.
    In de muziektherapiesessies in groep verschijnt het complexe spel aan inter-persoonlijke relaties naast de eigen relatie van het individu tot (zijn) muziek/geluid. Zich als subject binnen een groep muzikaal durven bewegen en bewogen worden, is niet evident. En dit laat zich horen: musiceren wordt niet evident.
    In dit artikel werk ik dit verder aan de hand van een gevalsstudie.

 

  • Sense beyond meaning - music therapy and the bodily experience: a case of infantile psychosis
    Marieke Degryse

    During music therapy, we are often being confronted with a form of interaction that exceeds language and interpretable meaning. We consider this to be connected to a ‘knowledge value of affects’ (Jung). In this article I will further explore this perspective by presenting a case of infantile psychosis.
    One of the essential elements at hand in this case-study, interpreted through Mahlers concept of autistic infantile psychosis, will prove to be a disturbed differentiation of the body image. This leads us to the concept of splintered self-experience and undifferentiated ego, all of which causes the ego alienation from reality.
    A specific part in this, as will be shown is the shout. It expresses a broken body-image on a level where music can intervene within the dimension of meaningless sounds, in turn to create, through sound encounters, a structural relationship as a primordial condition of a ‘mental space’ (Bion).

 

  • Een gestalttherapeutische benadering van de muzikale improvisatie
    Vina Van Geystelen

    In dit artikel wordt stilgestaan bij enkele gestalttherapeutische benaderingen van de muzikale improvisatie. In de gestalttherapie wordt aan de beleving van de mens grote waarde gehecht. Ook muziek werkt, door het rechtstreeks aanspreken van het impliciete, in op de gevoelswereld of de ervaring van de mens. 
    Het gericht aanwenden van muziek, zowel receptief als actief, kan gekaderd worden binnen enkele therapeutische karakteristieken van de gestalttheorie. We starten met het gestaltformatieproces. Nadien wordt het co-creëren tussen therapeut en patiënt in een therapeutische ontmoeting behandeld waarbij het gestalttherapeutisch experiment zijn intrede doet.
    In een eerder algemeen besluit geven we een antwoord op de vraag of het specifiek aanwenden van muziek binnen een gestalttherapeutisch kader zinvol kan zijn.

 

Abstracten najaar 2012 

  • Dementie, therapeutische relatie en muzikale improvisatie. Van de klinische muziektherapeutische praktijk naar wetenschappelijk onderzoek
    Drs. Anke Coomans

    Dat muziektherapie een essentiële bijdrage kan betekenen tot de behandeling van personen met dementie, is voornamelijk toe te schrijven aan het preverbale karakter van de muziek op zich. Muziek situeert zich op het niveau van het affect, waardoor het muzikaal improviseren binnen een therapeutische setting het mogelijk maakt om de persoon met dementie te benaderen op een niveau waar de cognitieve deterioratie het contact niet in de weg staat. Dit contact tussen de persoon met dementie en de muziektherapeut biedt een tegemoetkoming aan de sociale isolatie en zorgt ervoor dat de persoon met dementie kan benaderd worden als een subject met zijn eigen belevingen en emoties.
    Het is een kwalitatief onderzoeksdesign dat hier wordt gehanteerd om het verband tussen muzikale improvisatie, de therapeutische relatie en de dementie te exploreren binnen een studie met als onderzoeksvraag: ‘Wat is de waarde van de muzikale improvisatie voor de ontwikkeling van een therapeutische relatie in de muziektherapie met personen met dementie?

 

  • ‘Als de rook om je hoofd is verdwenen … wat dan?’ Afhankelijkheid, identiteit en authenticiteit in een muziektherapeutische relatie
    Freya Drossaert

    In een muziektherapeutische setting laat de identiteit van een persoon met een afhankelijkheidsproblematiek op een zeer bijzondere wijze van zich horen. Binnen de therapeutische relatie die zich gaandeweg ontplooit tussen de actoren, resoneren de afhankelijkheid en de angst voor opheffing hiervan voortdurend. Men heeft een eigen identiteit, maar wilt en durft men deze ook uiten?
    Dit artikel presenteert hoe deze tweeledigheid zich vertaalt binnen de muzikale interacties van de groep, haar individuen en de muziektherapeut enerzijds, en hoe voor de muziektherapeut een imaginaire identiteit gecreëerd wordt in een overdrachtsrelatie die een katalysator kan zijn voor een voorzichtige verschuiving naar een meer vertrouwenvolle authenticiteit. Dit is een proces waarin ook de muziektherapeut zelf zijn eigen afhankelijkheid dient te onderkennen, begrijpen en door dient te werken opdat de afhankelijkheidsrelatie die de therapeutische relatie tussen patiënt en therapeut strictu sensu is, van patiënt en therapeut zoveel als mogelijk zelfstandige en complementaire partners in het spel zou kunnen maken.

 

  • Muziektherapeutische reflecties: Orthoagogisch en/of klinisch denkkader?
    Karen Schoonheere

    Dit artikel is een persoonlijk schrijven van de auteur. Het handelt over haar ervaringen als muziektherapeute in de verschillende settings waarin ze tot op heden heeft gewerkt.

 

Abstracten 2013

  • Opera: zoektocht naar een verbinding tussen betekenis en betekenaar
    Els Van Daele

    Dit artikel is een herwerkte versie van de lezing gegeven op de studiedag ‘muziek en psychoanalyse’ georganiseerd door de idesça op woensdag, 26 juni 2013. Deze lezing handelde overopera, de taal, de stem en de authenticiteit van de stem

 

  • ‘Samen zingen bij De Vergeet-me-nietjes.‘ Een kortdurend onderzoek naar het effect van deelname aan een koor speciaal voor personen met dementie en hun mantelzorger op de expressieve communicatie, emotionele expressie en sociale context van personen met dementie.
    Gea Van Straaten

    Personen met dementie krijgen in het proces van achteruitgang welke hoort bij de ziekte Dementie onder andere te maken met problemen als; steeds moeilijker kunnen communiceren, uitdrukken wat je bedoelt, steeds minder controle krijgen over je emoties en in een sociaal isolement raken. In dit artikel wordt ingegaan op een literatuurstudie uitgevoerd door de auteur en een literatuur -studie gedaan door The Sidney de Haan Research Centre for Arts and Health, naar de invloed van zingen in het algemeen, zingen in een koor en zingen bij dementie. Naast een beschrijving van een kwantitatieve methode, wordt er ingegaan op het gebruikte meetinstrument de IMTAP: The Individualized Music Therapy Assessment Profile. Met dit meet instrument worden in dit onderzoek de domeinen: expressieve communicatie, emotionele expressie en sociale context van een persoon met de diagnose dementie gemeten. Uit het resultaat van het onderzoek blijkt dat er na vijf weken wekelijkse deelname een kleine maar niet significante verbetering zichtbaar is in alle drie de domeinen.

 

  • Muziek en de techniek van de psychoanalyse. Enkele overpeinzingen
    Leen Van De Steene

    Dit artikel is een herwerkte versie van een lezing gegeven op de studiedag ‘muziek en psychoanalyse’ georganiseerd door de Idesça op woensdag, 26 juni 2013.

 

Abstracten 2014

  • Echo’s van boventonen:  Spontane muzikaliteit als een toegangspoort naar intersubjectiviteit
    Dr. Martine Van Puyvelde

    Je drijft en wordt heen en weer gewiegd. Eerst geluidloos. Langzaamaan begin je te horen. Je luistert. Naar het geruis van de bloedsomloop, naar het ritmisch kloppen van een hart, naar verteringsgeluiden maar ook naar een stem. Of soms meerdere stemmen. Maar die ene stem komt altijd terug. Ze is een constante in je prille bestaan. Ze creëert voor jou het verschil tussen dag en nacht. Tussen actief en passief. Ze schenkt je het eerste ritme van het leven. Na een tijdje begin je die stem beter te kennen. Ze brengt je een vertrouwd ritme en een weerkerende melodie. Je herkent de klankkleur. En dan wil je naar buiten, op zoek naar diezelfde stem. Klaar om mee te klinken. Om te harmoniëren. In dit artikel wil ik aan de hand van theorie en praktijk mogelijke verbanden exploreren tussen de wortels van onze menselijke capaciteit om te verbinden met onze sociale omgeving, processen van spontane muzikaliteit in vroege ouder-baby relaties, biologische onderliggende mechanismen en de geïntegreerde betekenis voor en toepassing in muziektherapie van deze aspecten. Ik zal me hiervoor baseren op eigen onderzoeksbevindingen, klinische praktijkervaring en onderzoek uit andere onderzoekscentra van collegae.

 

  • Wie ben ik voor mezelf?
    Trauma en de stem
    Karolien Moers
    Ambiguïteit van de klank
    Lotte Kennivé
    Over lange adem en onbeluisterde improvisaties
    Nele Fiers

    Karolien Moers, Lotte Kennivé en Nele Fiers brachten op het GGZ-congres van 2014 een symposium, startend vanuit enkele krachtige muziektherapeutische casussen over vrouwen op zoek naar hun identiteit. Vrouwen die te veel hebben moeten missen, vrouwen die te veel hebben meegemaakt, vrouwen die zich afvragen: “Wie ben ik voor mezelf?”. Wat kan muziek betekenen in het omgaan met trauma? Hoe kan muziektherapie bijdragen in het zoeken naar en vormen van een identiteit? Is muziektherapie intuïtie of techniek? Waarom net  muziek? Deze drie casussen belichten elk de persoonlijke en muzikale weg die wordt afgelegd binnen de specifieke therapeutische relatie, telkens een unieke zoektocht naar een al even unieke identiteit.

 

  • Music in adult psychiatry. The emergence of a musical form as carrier, processor and container of the Self and Trauma
    Freya Drossaert

    Onderstaand vindt u in licht gewijzigde vorm de tekst van de lezing gegeven op het internationale symposium ‘Music therapy – A holistic approach to healthcare’, georganiseerd op vrijdag 16 mei 2014 door het Gesellschaft für Musiktherapie zu Lëtzebuerg (GML) in het kader van de Algemene Vergadering van de EMTC. De sprekers op dit symposium waren gevraagd een lezing te brengen over een onderwerp dat hen sterk bezighoudt in hun eigen praktijk als muziektherapeut. Deze lezing handelt over Zelf en Trauma en hun manifestatie in een mogelijke muzikale vorm.